المسعودي ( مترجم : م . ابو القاسم پاينده )
89
التنبيه والإشراف ( فارسي )
بودند چنان كه در تورات آمده است با اختلافى كه دربارهء اقوام دوران قديم هست در آنجا ياد كردهايم . خداوند عز و جل اطلاع از حال اقوام سلف را كه بروزگاران كهن بودهاند خاص خويش دانسته و فرموده : « مگر خبر كسانى كه پيش از آنها بودهاند ، قوم نوح و عاد و ثمود و كسانى كه پس از آنها بودهاند و جز خدايشان نداند به آنها نرسيده است ؟ » . ذكر گروهى از ملوك الطوائف كه بشمار آمدهاند و آنها طبقهء چهارم از ملوك قديم ايرانند و مدت پادشاهيشان ملوك الطوائف قريب يكصد شاه بودند از ايرانى و نبط و عرب از حدود ديار اثور كه موصل بود تا اقصاى ولايت عجمان ، و بزرگانشان كه ديگران اطاعت آنها ميكردند اشكانيان بودند كه از فرزندان اشكان پسر اشجبار پسر سياوخش پسر كيكاوس شاه بودند . و زمستان را در عراق بسر ميبردند و تابستان را در شيز آذربايجان اقامت ميگرفتند . و در آنجا تاكنون آثارى شگفت از بنا و تصوير با رنگهاى جالب از صورت افلاك و نجوم و جهان از خشكى و دريا و آبادى و معدن و ويرانه و گياه و حيوان و عجائب ديگر بجاست ، و هم در آنجا آتشكدهاى هست كه بنزد همهء مردم ايران محترم است و آن را آذرخش گويند كه آذر به فارسى نام آتش است و خش بمعنى نيكوست ، و چون يكى از شاهان ايران بسلطنت ميرسيد باحترام اين آتشكده پياده به زيارت آن ميرفت و نذرها ميكرد . و از ولايتها چون ماهات و قلمرو آذربايجان هديه و مال بدانجا مىبردند . از جملهء ملوك الطوائف در كتب تاريخ و سرگذشت فقط نام اشكانيان آمده كه اهميتى داشتهاند و ملكشان منظم بوده است . نخستين آنها اشك پسر اشك پسر اردوان پسر اشكان پسر اشجبار پسر